Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” (gọi tắt là Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao) được triển khai thực hiện với mục tiêu xây dựng vùng chuyên canh lúa ở đồng bằng sông Cửu Long theo hướng bền vững, nâng cao chuỗi giá trị và gắn với bảo vệ môi trường. Đề án được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt mới cho ngành hàng lúa gạo ở vùng đồng bằng sông Cửu Long nói chung và huyện Châu Phú, tỉnh An Giang nói riêng.
Trên tinh thần đó, huyện Châu Phú đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai các mô hình phục vụ thực hiện Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao tại nhiều địa phương trong huyện. Đến nay, huyện đã tổ chức hội thảo tổng kết kết quả thực hiện 04 mô hình ở các địa phương Thạnh Mỹ Tây, Đào Hữu Cảnh, Bình Mỹ và Ô Long Vĩ (gồm 02 mô hình sản xuất lúa thương phẩm theo quy trình 1 phải 5 giảm, kết hợp công nghệ sinh thái và 02 mô hình giảm lượng giống gieo sạ). Bước đầu, các mô hình nhận được sự quan tâm, đồng tình cao của bà con nông dân.
Mô hình đầu tiên được triển khai tại xã Thạnh Mỹ Tây trong vụ Thu đông 2024, mô hình sản xuất lúa thương phẩm theo quy trình 1 phải 5 giảm, kết hợp công nghệ sinh thái trên diện tích 50 hecta, với 16 hộ nông dân tham gia. Ruộng mô hình sử dụng giống OM 18 xác nhận 1, gieo sạ với phương thức kéo hàng và sạ Drone 80kg/ha; sử dụng bổ sung phân hữu cơ, giảm phân đạm; trồng hoa sinh thái để quản lý dịch hại tổng hợp; áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ; xử lý rơm rạ bằng chế phẩm vi sinh… Kết quả thực hiện, ruộng mô hình giảm được lượng giống, lượng phân; ít sâu bệnh hại; cứng cây, lá lúa thẳng đứng, có màu xanh bền. Đặc biệt, mật số thiên địch cao do trồng hoa công nghệ sinh thái, hạn chế một lần phun thuốc trừ sâu so với ruộng đối chứng.
Anh Phạm Văn Lộc, ngụ ấp Mỹ Bình xã Thạnh Mỹ Tây, nông dân thực hiện mô hình chia sẻ: “Kết quả sau khi thực hiện mô hình giảm được chi phí trong sản xuất như: Giống gieo sạ giảm 100 kg/ha so với ruộng đối chứng; phân bón giảm 74 kg/ha, trong đó phân Ure giảm 61 kg/ha; giảm thuốc trừ sâu 1 lần so với ruộng đối chứng; năng suất lúa ước tính cao hơn so với ruộng đối chứng 300kg/ha; lợi nhuận cao hơn ruộng đối chứng khoảng 6.600.000đ/ha”.
Anh Lộc chia sẻ thêm: “Bước đầu thực hiện mô hình tôi cũng rất lo ngại, nhất là lượng giống gieo sạ, áp dụng giảm lượng giống khá nhiều so với phương pháp truyền thống và vào vụ Thu đông mưa bão nhiều, chuột hại nhiều, nên tôi có phần lo lắng. Nhưng được sự đồng hành hỗ trợ về kỹ thuật của Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện, nhất là áp dụng đúng theo các biện pháp kỹ thuật canh tác được hướng dẫn, tập huấn đã giúp tôi thực hiện mô hình mang lại kết quả phấn khởi”.
Từ hiệu quả mô hình trên, vụ Đông xuân 2024 - 2025, Châu Phú tiếp tục phối hợp Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện triển khai thực hiện mô hình sản xuất lúa thương phẩm theo quy trình 1 phải 5 giảm, kết hợp công nghệ sinh thái tại xã Đào Hữu Cảnh, với diện tích 15 hecta. Kết quả thực hiện, mô hình đạt được năng suất lúa 9,3 tấn/hecta, lợi nhuận cao hơn đối chứng trung bình hơn 4.600.000 đồng/hecta. Do nông dân áp dụng tốt quy trình 1 phải 5 giảm trong sản xuất lúa (như phải sử dụng giống lúa có chứng nhận và giảm lượng giống gieo sạ, phân bón, nước tưới qua kỹ thuật ngập - khô xen kẽ, giảm số lần sử dụng thuốc trừ sâu, và giảm thất thoát sau thu hoạch). Nhờ đó chi phí sản xuất đầu vào của nông dân đã giảm khoảng 20%, năng suất tăng 5 - 10%, và thu nhập của nông dân tăng từ 20% - 30%.
Tiếp tục nhân rộng các mô hình phục vụ thực hiện Đề án 01 triệu hecta lúa chất lượng cao, trong vụ Đông xuân 2024 - 2025, huyện Châu Phú còn phối hợp Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang và Trạm Khuyến nông huyện triển khai thực hiện mô hình giảm lượng giống gieo sạ ở xã Ô Long Vĩ và xã Bình Mỹ. Với diện tích mỗi mô hình 15 hecta.
Thực hiện mô hình tại ấp Long Thành xã Ô Long Vĩ, có 03 hộ nông dân tham gia. Để giảm lượng giống gieo sạ, nông dân áp dụng các giải pháp kỹ thuật như: Sử dụng giống lúa chất lượng cao Đài Thơm 8, cấp xác nhận; sạ cụm theo hàng kết hợp vùi phân chuyên dụng, với mật độ gieo sạ 80kg/hecta; quy trình nước tưới ngập khô xen kẻ. Hiệu quả mô hình mang lại về mặt kỹ thuật: Sạ cụm theo hàng kết hợp bón lót phân chuyên dụng giúp cây lúa hấp thụ đầy đủ ánh sáng và chất dinh dưỡng, tăng tỷ lệ nẩy chồi, khả năng quang hợp và vô gạo, cứng cây, không đổ ngã. Về mặt kinh tế, thực hiện đúng theo quy trình đề ra giúp nông dân giảm giá thành sản xuất; hầu hết các ruộng mô hình đều cho lợi nhuận cao hơn so với ruộng đối chứng trên 5.500.000đ/hecta. Về mặt xã hội, mô hình đã giúp nông dân thay đổi tập quán từ sạ dày sang sạ thưa, giảm lượng giống gieo sạ; áp dụng quy trình bón lót phân chuyên dụng trước khi gieo sạ, giúp giảm lượng phân bón và giảm số lần bón phân, hạn chế thất thoát phân bón vào môi trường không khí và môi trường nước, giúp hạn chế phát thải khí gây hiệu ứng khí nhà kính.
Chú Nguyễn Hồng Vân ngụ ấp Long Thành, xã Ô Long Vĩ, nông dân thực hiện mô hình chia sẻ: “Hầu hết nông dân tham gia đều nhận thấy hiệu quả tích cực từ việc giảm lượng giống gieo sạ. Từ chỗ giảm giống đã kéo theo giảm phân, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, giảm ô nhiễm môi trường, tăng năng suất và chất lượng hạt lúa, giúp tăng lợi nhuận đáng kể cho nông dân. Trong các vụ mùa tới, tôi cùng một số nông dân khu vực xung quanh sẽ từng bước áp dụng các giải pháp kỹ thuật theo mô hình, hướng đến thực hiện quy trình theo Đề án “01 triệu hecta lúa chất lượng cao”.
Thực hiện mô hình giảm lượng giống gieo sạ tại ấp Bình Chánh 2, xã Bình Mỹ, có 5 hộ nông dân tham gia. Thực hiện mô hình, nông dân sử dụng giống lúa OM 18, mật độ gieo sạ 80kg/hecta, sử dụng máy gieo sạ cụm; phân bón chia ra 3 đợt (bón lót trước khi gieo sạ, bón giai đoạn đẻ nhánh và bón nuôi đòng); đồng thời áp dụng kỹ thuật 3 giảm - 3 tăng và 1 phải - 5 giảm, tưới nước ngập khô xen kẽ,... Kết quả, nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật nên lúa phát triển tốt hơn và giảm tối đa chi phí sản xuất. Việc sử dụng máy gieo sạ cụm giúp cây hấp thụ đầy đủ ánh sáng và chất dinh dưỡng tăng tỷ lệ nẩy chồi, khả năng quang hợp và vô gạo tốt hơn, cứng cây, không đỗ ngã.
Từ hiệu quả và những chia sẻ của nông dân tham gia các mô hình thực hiện theo Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao cho thấy bước đầu đạt được nhiều tín hiệu tích cực. Các mô hình giúp nông dân thay đổi tập quán sản xuất, tạo ra sản phẩm đảm bảo chất lượng, đáp ứng nhu cầu của thị trường, đảm bảo sức khỏe cho bà con, người tiêu dùng và môi trường...
Theo kế hoạch, huyện Châu Phú triển khai thực hiện Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao trong 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 (năm 2024-2025), tập trung thực hiện ở các xã, thị trấn đã tham gia dự án Chuyển đổi nông nghiệp bền vững tại Việt Nam (VnSAT) và nhân rộng ở những vùng thuận lợi. Giai đoạn 2 (năm 2026 - 2030), dựa trên các tiêu chí đăng ký tham gia Đề án, các xã, thị trấn rà soát các diện tích đủ tiêu chí để mở rộng diện tích lên 22.983 hecta đến năm 2030. Giai đoạn này sẽ tập trung vào các hoạt động chủ yếu, như: xây dựng hoàn thiện cơ sở hạ tầng cho những vùng diện tích mới, tổ chức lại sản xuất, xây dựng chuỗi giá trị…
Mục tiêu hướng đến của Đề án án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao là nông dân phải giảm lượng giống gieo sạ xuống dưới 70kg/hecta; giảm 30% lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc hóa học; giảm 20% lượng nước tưới so với canh tác truyền thống. Bên cạnh đó, 100% diện tích áp dụng ít nhất một quy trình canh tác bền vững như “1 phải, 5 giảm”; SRP; tưới ướt - khô xen kẽ; các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt được chứng nhận và được cấp mã số vùng trồng. Có 100% diện tích sản xuất vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp có liên kết giữa doanh nghiệp với tổ hợp tác, hợp tác xã trong sản xuất và tiêu thụ lúa. Tỷ lệ cơ giới hóa đồng bộ đạt trên 70% diện tích; có trên 11.494 hộ áp dụng quy trình canh tác bền vững. Đồng thời, 100% rơm được thu gom khỏi đồng ruộng và được chế biến tái sử dụng, giảm trên 10% lượng phát thải khí nhà kính so với canh tác lúa truyền thống; giá trị gia tăng trong chuỗi lúa gạo tăng 40%, trong đó tỷ suất lợi nhuận người trồng lúa trên 50%...
Trúc Mai
