Vụ Hè Thu năm 2026 đang bước vào giai đoạn sản xuất quan trọng. Theo dự báo của ngành chuyên môn, điều kiện thời tiết năm nay với những diễn biến bất thường của mưa, nắng nóng và các đợt gió mùa Tây Nam mạnh sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều đối tượng sinh vật gây hại phát sinh, phát triển trên cây lúa. Vì vậy, việc chủ động nhận diện và áp dụng đồng bộ các biện pháp quản lý dịch hại là yếu tố quyết định để bảo vệ năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.
Theo khuyến cáo của cán bộ phụ trách nông nghiệp của Trung tâm dịch vụ Tổng hợp xã Châu Phú, trong vụ Hè Thu năm 2026, nông dân cần đặc biệt lưu ý các đối tượng dịch hại chủ yếu như: rầy nâu, sâu cuốn lá nhỏ, muỗi hành, rầy phấn trắng, bệnh đạo ôn, bệnh cháy bìa lá, bệnh lem lép hạt cùng một số đối tượng khác như sâu đục thân, bệnh đốm vằn.
Đáng chú ý, rầy nâu được dự báo sẽ xuất hiện hai đợt cao điểm trong vụ. Đợt thứ nhất vào đầu đến giữa tháng 6 với mức độ gây hại từ nhẹ đến trung bình. Đợt thứ hai vào giữa đến cuối tháng 7, trùng với giai đoạn lúa làm đòng đến chín, mật số có thể rất cao, đặc biệt trên những giống nhiễm. Đây cũng là đối tượng môi giới truyền bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá, gây thiệt hại nghiêm trọng nếu không được quản lý tốt.
Muỗi hành có khả năng xuất hiện và gây hại trên trà lúa xuống giống muộn của xã ở mức độ nhiễm nhẹ đến trung bình. điều kiện thời tiết có mưa vào chiều tối, ẩm độ cao; trên những ruộng sạ dày, bón thừa phân đạm và khó quản lý nước, đặc biệt là những ruộng có sử dụng thuốc phun ngừa bù lạch, sâu đục thân và muỗi hành,… Do mất cân bằng sinh thái.
Biện pháp phòng trừ: Gieo sạ đúng lịch thời vụ, sạ thưa hợp lý, bón phân cân đối (tránh thừa đạm), giữ mực nước thích hợp cho lúa phát triển khỏe, không phun thuốc trừ sâu sớm để bảo vệ và phát triển nguồn thiên địch ngay từ đầu vụ. Thăm đồng thường xuyên lúc lúa ở giai đoạn đẻ nhánh đến làm đòng, để phát hiện sớm cây lúa bị muỗi hành tấn công (quan sát cây lúa có dấu hiệu lá đòng kém phát triển hoặc bị mất lá đòng), khi phát hiện dấu hiệu trên nếu ruộng còn để nước cần phải tháo nước ra và tiến hành bón phân giúp cây lúa đẻ nhánh đền bù cho số chồi đã bị muỗi hành tấn công. (Lưu ý chỉ phun thuốc khi phát hiện mật số thành trùng muỗi hành cao từ 4-5 con/vợt sau 4-6 ngày thành trùng muỗi hành xuất hiện).
Rầy phấn trắng: Gây hại mạnh trên trà lúa muộn nếu gặp thời tiết khô hạn nắng nóng kéo dài.
Có khả năng rầy cám tiếp tục nở rộ vào hai đợt, đợt 1 giữ và cuối tháng 06/2024, đợt 2 giữa và cuối tháng 7 tập trung giai đoạn lúa làm đòng -chín với mật số rất cao > 1.500 con/m2.
Biện pháp phòng trừ: Gieo sạ thưa hợp lý, bón phân cân đối (tránh thừa đạm), giữ mực nước thích hợp cho lúa phát triển khỏe, không phun thuốc trừ sâu sớm để bảo vệ và phát triển nguồn thiên địch ngay từ đầu vụ. Thăm đồng thường xuyên lúc lúa ở giai đoạn cuối đẻ nhánh đến làm đòng để phát hiện sớm rầy nâu (lội xuống ruộng vạch lúa để quan sát), khi phát hiện rầy nâu với mật số phổ biến khoảng 3 con/tép trở lên có thể phun thuốc trừ rầy.
- Một số hoạt chất thuốc được khuyết cáo phòng trừ rầy nâu như Imidacloprid, Buprofezin, Pymetrozine, Dinotefuran, Triflumezopyrim, Fenobucarb, Thiamethoxam … nên luân phiên thuốc để tránh việc kháng thuốc của rầy.
Bệnh đạo ôn:
Bên cạnh đó, bệnh đạo ôn có nguy cơ phát sinh mạnh xuất hiện gây hại từ đầu tháng 6 đến giữa tháng 7 vào giai đoạn lúa đẻ nhánh (lúa từ 25 đến 40 ngày tuổi); Đạo ôn cổ bông xuất hiện từ tháng 8 đến tháng 9 vào giai đoạn lúa - chín. Trên các giống nhiễm bệnh như OM5451, OM18, Đài Thơm 8,… Chú ý ở những thời điểm mưa dầm, trời âm u, độ ẩm không khí cao (trên 80%), biên độ nhiệt cao, có sương mù bệnh gây hại nặng.
Biện pháp phòng trừ: Làm đất kỹ để tránh bị ngộ độc hữu cơ và tăng cường sức đề kháng; gieo sạ thưa hợp lý, bón phân cân đối tránh thừa đạm, tăng cường bón phân Kali cho lúa cứng cây chống chịu bệnh, giữ mực nước phù hợp cho lúa phát triển khỏe; khi có bệnh đạo ôn xuất hiện trên ruộng, ngưng ngay việc bón phân đạm, đặc biệt là phân bón lá và duy trì mực nước trên ruộng từ 5-10 cm (tùy giai đoạn sinh trưởng) cho tới khi khống chế được bệnh; Trong điều kiện trồng giống nhiễm nặng và điều kiện thời tiết thuận lợi cho bệnh phát triển nên sử dụng luân phiên các loại thuốc hóa học chứa đơn hoạt chất như: Tricyclazole, Isoprothiolane, Fenoxanil, …Nếu vào giai đoạn lúa trổ nên sử dụng thuốc kết hợp nhiều hoạt chất có hiệu quả cao trong phòng trừ bệnh đạo ôn, đạo ôn cổ bông và bệnh lem lép hạt như: Isoprothiolane + Tricyclazole, Propiconazole + Tricyclazole, Fenoxanil + Tricyclazole, …
Bệnh cháy bìa lá (hay bệnh bạc lá, do vi khuẩn): Xuất hiện từ giữa tháng 7 đến tháng 9 vào giai đoạn lúa đòng – trổ trên các giống nhiễm như OM18, OM5451, Đài thơm 8,… Chú ý khi thời tiết mưa dầm, trời âm u, độ ẩm không khí cao, mưa to kèm theo dông lốc, ruộng bị ngập sâu do vi khuẩn theo nước lây lan rất nhanh, bệnh gây hại nặng.
Biện pháp phòng trừ: Gieo sạ thưa hợp lý, bón phân cân đối (tránh thừa đạm), tăng cường bón phân Kali giai đoạn làm đòng cho lúa cứng cây chống chịu bệnh, giữ nước phù hợp cho lúa phát triển khỏe, thăm đồng phát hiện bệnh sớm, giai đoạn làm đòng khi phát hiện 10 - 20% lá bị bệnh phun thuốc để trừ, nếu có điều kiện tháo bớt nước trên ruộng để hạn chế vi khuẩn lây lan.
Bệnh lem lép hạt (do nấm và vi khuẩn): Xuất hiện từ giữa tháng 7 đến tháng 8 vào giai đoạn lúa trổ - chín, tất cả các giống lúa đều nhiễm, khi thời tiết mưa nhiều, trời âm u, độ ẩm không khí cao, bệnh gây hại nặng.
Biện pháp phòng trừ: Gieo sạ thưa hợp lý, bón phân cân đối tránh thừa đạm, tăng cường bón phân Kali giai đoạn làm đòng cho lúa cứng cây chống chịu bệnh, giữ nước phù hợp cho lúa phát triển khỏe, thăm đồng phát hiện bệnh sớm, giai đoạn làm đòng khi phát hiện 10 - 20% lá bị bệnh phun thuốc để trừ, nếu có điều kiện rút cạn nước trên ruộng để hạn chế vi khuẩn lây lan.
Ngoài ra, cần chú ý sâu đục thân, bệnh đốm vằn,....gây hại cục bộ để áp dụng các biện pháp quản lý và phòng trị kịp thời.
Để hạn chế thiệt hại do dịch hại gây ra, ngành chuyên môn khuyến cáo bà con nông dân cần thực hiện nghiêm lịch thời vụ, gieo sạ đồng loạt, né rầy; áp dụng chương trình "1 Phải, 5 Giảm", sử dụng lượng giống hợp lý từ 80 - 100 kg/ha, bón phân cân đối, tránh bón thừa đạm. Đồng thời, tăng cường áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp IPM, công nghệ sinh thái, bảo vệ thiên địch và chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thật sự cần thiết theo nguyên tắc "4 đúng".
Việc thường xuyên thăm đồng đóng vai trò hết sức quan trọng. Bà con cần kiểm tra ruộng lúa định kỳ để phát hiện sớm dấu hiệu xuất hiện của sâu bệnh, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời, tránh để dịch hại lây lan trên diện rộng. Đối với chuột, cần tổ chức diệt chuột cộng đồng ngay từ đầu vụ bằng nhiều hình thức phù hợp, an toàn và thân thiện với môi trường.
Cùng với đó, chính quyền địa phương, các hợp tác xã, tổ hợp tác và cán bộ kỹ thuật cần tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn nông dân áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa chất lượng cao, gắn với thực hiện Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Với sự chủ động của ngành chuyên môn, sự vào cuộc tích cực của chính quyền địa phương và tinh thần hợp tác của bà con nông dân, tin tưởng rằng vụ lúa Hè Thu năm 2026 trên địa bàn xã Châu Phú sẽ đạt thắng lợi toàn diện, góp phần nâng cao thu nhập, đảm bảo an ninh lương thực và phát triển nền nông nghiệp theo hướng hiệu quả, bền vững.
Mộng Tuyền
